Zona, Herpes virüs ailesinden olan Varicella Zoster virüsünün oluşturduğu bir deri enfeksiyonudur. Herpes virüslerin yaşamın ilk yıllarında tüm insanları enfekte ettiği ancak bağışıklık sistemi güçlü kaldığı sürece virüsün duyu siniri hücrelerinin içinde uykuda beklediği kabul edilir. Bağışıklık sisteminin zayıfladığı durumlarda virüs aktif hale geçer, sinir boyunca cilde doğru taşınır ve yaygın deri döküntüleri olarak kendisini gösterir. Deri döküntüleri ortaya çıkmadan birkaç gün önce yanma şeklinde ağrılar olabilir.
Döküntüyü takiben birkaç gün içinde etkilenen duyu sinirinin dağılım alanında ağrı, dokunma duyusunda farklılık ve dokunma duyusunu ağrılı algılama gibi duyu bozuklukları görülür. Hem döküntü öncesi dönemde hem de döküntü döneminde ortaya çıkan ağrının şiddeti çok değişkendir. Hastaların büyük kısmında ağrı çok şiddetlidir. Yaşlı hastalarda ağrı daha da şiddetli hissedilir. Döküntüler 1 hafta ile 1 ay içinde kabuklanır ve dökülür, yerlerinde cilt renginin daha açık olduğu yara izi bırakır. Zona, çok nadir olarak deri döküntüleri olmadan da görülebilir.
Zona çocuklarda nadiren görülür çünkü çocukların antikor miktarları fazladır. Antikor miktarı yaş ilerledikçe azaldığından zona genellikle ileri yaşlarda görülür. Stres bağışıklık sistemini zayıflattığından hastalar genellikle zona öncesi yoğun bir stres yaşadıklarını ifade ederler.
Mevsimsel özelliği yoktur. Her iki cinsiyette eşit olarak görülür. Etnik ve ırksal farklılıklar tanımlanmamıştır.
Zona tanısı, varisella zoster virüsüne karşı oluşan antikor düzeyinde hızlı yükselmenin saptanmasıyla konur. Hastaların %50’den fazlasında zona, göğüs ve sırt bölgesinde görülür. İkinci sıklıkla yüz bölgesinde görülür, özellikle gözü de içine alan üst yüz bölgesini tutar (Trigeminal sinirin oftalmik dalının dağılım alanı). Gözün sinirleri etkilenirse görmeyi bozabilir. Konjunktivit, keratit ve iridosiklite neden olabilir.
Trigeminal sinirin oftalmik dalı yaşlılarda en sık etkilenen sinirdir. Zona genellikle tekrarlamaz. Zona hastaların sadece %1-5’inde zona tekrarlar ve bu hastalar genellikle bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanan veya kanserli hastalardır. Zona sonrası hastaların yaklaşık %10’unda postherpetik nevralji ya da zona zoster nevraljisi gelişir. Zona zoster nevraljisi bir nöropatik ağrıdır (Ayrıca bakınız: “Nöropatik Ağrı”). Yaşlılarda daha sıktır. Şeker hastalığı olanlarda postherpetik nevralji gelişme olasılığı daha yüksektir.
Ağrı, cilt döküntüleri iyileştikten sonra da devam ediyorsa (4-6 hafta) post zoster nevralji tanısı alır. Post zoster nevralji ağrısı sürekli, yanıcı, sızlayıcı bir ağrı olup kimi zaman bıçak saplanır tarzda ağrılar eklenebilir. Kendiliğinden ortaya çıkabilir veya cildin hafifçe uyarılması ile tetiklenebilir. Deri genellikle aşırı duyarlıdır ve en ufak uyaran bile çok ağrılı olarak algılanabilir. Özellikle 60 yaş üstündeki hastalarda süresi çok uzayabilir.
Tedavisi nöropatik ağrı tedavisidir (Ayrıca bakınız: “Nöropatik Ağrı”). Ağrılar geçtikten bir süre sonra ilaçlar yavaşça azaltılarak kesilir.